Shrinkflation

Mukavva kutuların yenileri ebatlarına göre 200-500TL Birini yatay halde 3 boyutlu hale getirirken işaret parmağımla deldim. Parmağım öbür taraftan çıktı. Gücüm olmamasına rağmen parmağım kutuyu nasıl delebilmişti? Deliği kapamak için koli bantını aldım elime; soğan zarıyla yarışacak kadar inceydi.

Baloncuklu naylonun da kendine hayrı yok gibiydi. Stres atmak için patlayan çatlayan baloncuklardan cılız sesler çıkıyordu.

Tek kalın ve dayanıklı olan kiloyla satılan geri dönüştürüldüğü için gayet keskin kokan plastik torbalardı.

Dev kağıt rulodan bir yaprak kopardım. Diğer yapraktan da bir parça geldi; kendini koruyamayacak kadar inceydi.

Burnumu sileyim dedim, kutudan çektiğim tek yaprak mendil yetmeyecekti; ikişer ikişer çekmek lazım kutudan artık.

Bulaşık deterjanını elime almamla deterjanın gözüme doğru fışkırması bir oldu, plastik o kadar inceki, ağır zannedip çok hafifi bir şeyi havaya kaldırdığınızdaki etkiyi yaratıyor.

Evde 2020’li yıllardan market poşetlerine baktım. Ne kadar kalın ve dayanıklılarmış. Şimdikiler geri dönüşümlü de olsa patlamasın yırtılmasın diye iki tane iç içe koyulunca ancak sağlam hale geliyor, o zaman geri dönüşümün bir kıymeti kalıyor mu bilmem.

Shrinkflation Trendi

Bu ambalaj incelmesi (örneğin gıda, temizlik ürünleri ambalajları, mukavva, baloncuklu naylon ve koli bantları gibi malzemelerin daha ince hale gelmesi), "shrinkflation" (küçültme enflasyonu) ve "downgauging" (malzeme inceltme) olarak bilinen küresel trendlerin bir parçası. Şirketlerin artan üretim maliyetlerini (hammadde, enerji, lojistik vb.) karşılamak için ambalaj malzemelerini azaltması veya inceltmesiyle ilgili gibi görünüyor.

• "Shrinkflation" terimi 2009'da ortaya çıktı ve ekonomik kriz dönemlerinde (örneğin 2008 mali krizi) arttı, ancak küresel olarak belirgin bir ivme 2021-2022 yıllarında, COVID-19 sonrası tedarik zinciri sorunları ve enflasyonla birlikte başladı. Örneğin, ABD'de 2022'den itibaren tuvalet kağıdı, yoğurt ve kahve gibi ürünlerde ambalaj küçültmeleri yaygınlaştı.

• Küresel enflasyonun %7'ye ulaştığı 2022 Mayıs'ından itibaren, şirketler ambalajı incelterek (örneğin kutu kalınlığını azaltarak veya daha az malzeme kullanarak) maliyetleri yönetmeye başladı. Bu trend, 2023-2024'te İngiltere, Hindistan ve Japonya gibi ülkelerde de belirginleşti; örneğin Nestle'nin kahve kutularını küçültmesi veya Calbee'nin ürün ağırlığını %10 azaltması.

• Bu trend 2025-2026'da devam ediyor: Enflasyonun kalıcı etkisiyle, ambalaj maliyetleri artarken (örneğin kağıt ve plastik fiyatları %45 enerji artışı nedeniyle yükseldi), şirketler inceltmeye devam ediyor. Sosyal medyada (X'te) 2024-2025 şikayetleri artmış, örneğin bisküvi kutularının küçülmesi veya cips paketlerindeki miktar azalması.

Maliyetler Ne Kadar Azaldı?

• Şirketler için maliyet düşüşü, ambalaj malzemesini %5-15 oranında azaltarak sağlanıyor, ancak tam rakamlar sektöre göre değişiyor. Örneğin:

  • Beyaz kağıt yerine kahverengi geri dönüştürülmüş kağıt kullanımı, maliyetleri %20-30 düşürüyor.

  • Kutularda daha kısa kapaklar veya ince mukavva kullanımı, malzeme miktarını azaltarak birim başına maliyeti %10-20 civarında düşürebiliyor.

  • Genel shrinkflation'da, ürün hacmini %10-12 küçülterek (örneğin kahve kutusu 100 gramdan 90 grama inmesi), şirketler birim maliyeti aynı oranda düşürüyor. Araştırmalar, boyut küçültmeden sonraki 12 ayda hacim başına fiyatın %12 arttığını gösteriyor (yani şirket karı korunuyor).

• Küresel olarak, ambalaj pazarı 2025'te 533 milyar dolardan 2026'da 564 milyar dolara büyürken, şirketler inceltmeyle bu artışı dengeliyor. Ancak toplam maliyet azalışı enflasyonla dengeleniyor; hammadde fiyatları (kağıt, plastik) 2022'den beri %20-45 artmış.

Bu Maliyet Azalması Tüketici Fiyatlarına Yansıdı mı?

• Maalesef genel olarak yansımadı. Shrinkflation'ın temel mantığı, ambalajı inceltip veya miktarı azaltıp fiyatı aynı tutmak; böylece şirketler maliyeti azaltarak (örneğin %10-12) karı koruyor. Tüketiciler aynı fiyata daha az ürün alıyor (örneğin ABD'de Gatorade şişesi 32 onstan 28 onsa inerken fiyat değişmedi).

• Araştırmalar, tüketicilerin boyut küçülmesine fiyat artışından daha az tepki verdiğini gösteriyor, bu yüzden şirketler bu yolu tercih ediyor. Küresel örneklerde (ABD, İngiltere, Hindistan), fiyatlar aynı kalırken miktar azalıyor; nadiren indirim yapılıyor.

• Bazı ülkelerde (örneğin Avustralya'da) birim fiyat etiketleme zorunluluğu getiriliyor, ancak genel olarak yansıma yok. Enflasyon dönemlerinde (2022-2026), tüketici fiyatları artmaya devam ediyor, ambalaj tasarrufu şirketin yanına kar kalıyor.

Bu trend, sürdürülebilirlik (daha az malzeme kullanımı) ve enflasyonla mücadele için savunuluyor, ancak tüketiciler kandırılıyor. Güven de inceldiği yerden koptukça kopuyor. Hatta kopmuyor, güven artık kriter olmaktan çıkıyor, aramızda güven ilişkisi olmaması normalleşiyor.