Bilim, Sanat ve Ticarette Finnegan Uyanması
James Joyce’un 17 senede yazdığı Finnegan Uyanması (1939) kitabını 28 senede ayda iki sayfa okuyarak bitirdiler.
Venice, Kaliforniya,da Gerry Fialka’nın 1995’te başlattığı Marshall McLuhan / Finnegans Wake okuma kulübü kitabı 2023 Ekim’inde bitirdi.
Bu roman en zor romanlardan biri olarak kabul ediliyor. Çok dilli kelime oyunları, uydurma kelimeler (bazen 100+ harfli), rüya mantığı, mitoloji, tarih ve ses üzerine kurulu bir metin. Normal bir roman gibi okumak neredeyse mümkün değil.
Grup ayda bir kez toplanıp başlarda 2 sayfa sonra 1 sayfa okuyup 2 saat tartışıyorlardı. 628 sayfalık kitap bu tempoda doğal olarak onlarca yıl sürdü.
Amaç “bitirmek”ten ziyade birlikte özümsemek ve deneyimlemekti. Kitabın kendisi de döngüsel: son cümle yarım kalır ve başa bağlanır. Grup son sayfayı okuduktan sonra hemen başa dönüp yeniden başlar. “Bitmedi; süregelen bir deneyim” diyorlar.
Joyce’un “okuyucumun bütün hayatını eserlerime ayırmasını istiyorum” sözüne oldukça uyan bir grup.
Finnegans Wake kitap kulüplerinde tartışılan metin olarak yalnızca edebiyatla sınırlı kalmadı. Bu eserin karmaşık yapısı, bilinç akışı, bellek, dil oyunu, çokkatmanlılık ve gerçeklik algısı gibi unsurları bilim insanlarını, sanatçıları ve hatta pazarlamacıları doğrudan etkilemiş durumda. Aşağıda bilim, sanat ve pazarlama için somut örnekler var.
Bilim:
Parçacık fizikçisi Murray Gell-Mann, 1960’larda temel parçacıklara “quark” adını Finnegans Wake’deki “Three quarks for Muster Mark!” ifadesinden aldı. Bu, edebiyatın doğrudan fizik terminolojisine girmesinin en ünlü örneği.
Polonya Nükleer Fizik Enstitüsü’nden Stanisław Drożdż ve ekibi, 100’den fazla klasik eseri cümle uzunluğu ve noktalama dağılımı açısından istatistiksel olarak inceledi. Finnegans Wake’in yapısı “ideal matematiksel çoklu fraktallara” neredeyse ayırt edilemez derecede yakın çıktı. Bu çalışma kaos teorisi, karmaşıklık bilimi ve bilinç akışının matematiksel modellemesinde kullanılıyor. Joyce’un metni doğadaki hiyerarşik, tekrarlayan yapılara (multifraktal) denk geliyor.
Joyce, görelilik, kuantum mekaniği, Einstein, Rutherford ve Öklid dışı geometriye metinlerinde gönderme yapıyor. Bilim insanları ve edebiyat bilimcileri (Andrzej Duszenko gibi) bu “yeni fizik” unsurlarını ayrıntılı inceledi. Ayrıca Joyce, bilinç akışı tekniğiyle “zihin bilimcisi” olarak anılıyor.
Sanat:
Jackson Pollock, Finnegans Wake kayıtlarını dinliyordu; “Full Fathom Five” gibi damlatma resimleri Joyce’un dil deneyleriyle ilişkilendiriliyor.
John Cage, Finnegans Wake üzerine Writings Through Finnegans Wake gibi kavramsal müzik ve görsel işler üretti.
Joseph Beuys, Marcel Duchamp (Wake’te karakter olarak izleri tartışılıyor), Man Ray (Joyce portresi), Jean-Luc Godard’ın geç dönem filmleri (Histoire(s) du cinéma) ve birçok çağdaş sanatçı Joyce’un sigla, portmanteau ve çokdilliliğinden etkilendi. “Joyce in Art” sergileri bu etkiyi belgelemiş durumda.
Pazarlama:
• Joyce’un markalaşması (Joyce Endüstrisi, tema pub’lar, Bass Ale gibi ticari göndermeler) ve “Marketers Wake!” gibi akademik çalışmalar, modernist üslubun marka farklılaştırmasına nasıl uyarlandığını inceliyor.
Yorumlar