İthalat İhracat ve Kendine Yetme

Türkiye’nin insansız hava aracı, kara aracı ve mühimmat üretimi gerçek bir sanayi yeteneği. Ama bu yetenek üç “görünmez girdiye” dayanıyor; enerji, özel metaller/elektronik ve fikri mülkiyet. Grafikte tam da bu üçünde renk koyulaşıyor yani kırılganlaşıyor. Neden kırılgan görünüyor?

-Elektronik ve IP: İHA’nın gövdesi yerli olsa bile uçuş kontrolü, sensör, kamera, haberleşme, yazılım ve çip çoğu zaman ithal lisans veya yabancı tasarıma bağlı. Savaşta veya yaptırımda ilk kesilen kalemler bunlar. Fikri mülkiyetteki net ithalat, “üretiyoruz” ile “tasarımı ve kritik yazılımı kontrol ediyoruz” arasındaki farkı ölçüyor.

-Temel metaller: Çelik üretimi büyük, ama 2023 gibi yıllarda net ithalatçı görünüyor; EAF tesisleri hurdaya bağımlı. Zırh çeliği, titanyum, bakır, nadir toprak ve özel alaşımlar ayrı bir konu. Ham çelik bol olsa da nitelikli girdi dar boğaz oluyor.

-Enerji: Bu, savunma sanayiinden daha da kritik. Rafineri, elektrik, lojistik ve gübre zinciri ithal gaza/petrole dayanıyor. Araç ve drone fabrikası çalışsa bile yakıt ve elektrik kesilirse üretim durur.

-Gıda kısmı biraz farklı. Türkiye tarım ülkesi; sebze meyve, unlu mamul ve makarnada dış satım gücü var. Ama grafikteki “tahıl ve yağlı tohum” ham maddeyi ölçüyor. Değirmen ve yem sanayii ithal buğday/soya/yağlı tohuma yaslanıyor. Afet veya savaşta sorun “hiç gıda yok” değil; ucuz ham madde + lojistik + enerji + döviz üçlüsünün aynı anda sıkışması. 2022–23’te Karadeniz buğdayına bağımlılık bunu gösterdi.

Not: Türkiye renkleri McKinsey’nin resmi hesabı değil; IEA, TCMB, FAO/USDA ve dış ticaret verilerine dayalı tahmindir.